Beschrijving
Baanbrekers van het humanisme : Erasmus, Locke, Rousseau, Feuerbach, Humanistisch Verbond
Wij verheugen ons over de uitgave van dit boek. Als christenen dienen wij de tijd, waarin wij leven, te doorgronden, de geestelijke bewegingen, die zich aan ons voordoen te onderkennen en zo mogelijk te ontmaskeren. Dit boek geeft leiding en voorlichting.
Desiderius Erasmuswordt door de literator ds. S. J. Popma behandeld, John Loeke door de wijsgeer prof. dr. J. P. A. Mekkes, Jean JacquesRousseaudoor de psycholoog prof. dr. J. Waterink, LudwigFeuerbachen hetHumanistischVerbonddoor de wijsgeer prof. dr. S. U. Zuidema. De wijze van benadering hangt af van de instelling der auteurs, wat m.i. geen bezwaar oplevert, gezien de denkers die behandeld worden.
Enig systeem is in opzet en uitwerking stellig aanwezig, zegt de redacteur. Dit systeem wordt dan bepaald door de taalgebieden der denkers en de eeuwen, waarin z^j leefden, vanaf de 16e tot de 20e eeuw.
Wanneer wij letten op de titel van het boek:Baanbrekers van het humanisme dan komt de vraag op of niet prominentere figuren door de stootkracht van hun denken eerder in aanmerking hadden kunnen komen om besproken te worden. Zijn er vergeleken met de behandelde figuren geen hogere toppen in het berglandschap van hethumanistischdenken? Gaat Descartes in dat opzicht niet aan JohnLockevooraf? Prof. Mekkes zegt op blz. 67 „Deseartes is de eerste humanistische wijsgeer in wiens stelsel de geest van hethumanismenaar de stand van die tijd consolidatie heeft gevonden.” Heeft Immanuel Kant met zijn negatie van de theoretische Godskennis niet de eerste stoot gegeven tot het losraken in hethumanisme van de God der Openbaring? Ongetwijfeld heeft Kant met zijn Kritik der praktischen Vernunft gepoogd de praktische rede en het geloof in God, deugd en onsterfelijkheid te redden, dit neemt niet weg dat zijn Kritik der reinen Vernunft van doorslaggevende aard is geweest voor de gehele geestelijke ontwikkeling van hethumanisme in de 19e en 20e eeuw. Ik zie Kant meer als baanbreker en Peuerbach als upruiraer.
Door Popma wordt in de behandeling vanErasmusop boeiende wijze het verband tussen de klassieke oudheid, de renaissance en hethumanismegetekend mitsgaders de doorErasmusaangehangen sjTithcse van het klassieke en het evangelische mensbeeld.
Hot denken van JohnLocke wordt door Mekkes op scherpzinnige wijze geanalyseerd, terwijl op subtiele wijze de onderscheidingen tussen de humanistische en de christelijke levens-en wereldbeschouwing worden aangebracht.
Prof. Waterink tekent niet alleen de grondgedachten maar schetst ook de persoon van Eüusseau op psychologische wijze. Het is een boeiend geheel geworden.
Met krachtige en korte zinnen wordt het denken vanFeuerbachdoor Zuidema aangeduid: Godsdienst is illusie. HotHumanistischVerbond wordt vanuit de beginselverklaring en andere geschriften onder de loupe genomen. De tweeslachtigheid van het Humanistisch Verbondwordt gewraakt, wanneer het de mens als drager van een waardebesef beschouwt, terwijl dit tevens de afval van hethumanismebetekent voor de humanist Sartie, die van opvatting is dat zulk een verplichting juist de autonomie van de mens schendt.
Te betreuren valt dat het laatste hoofdstuk eindigt met de bestrijding van de christenen Van Eulor en Kraemer. Dit doet aan de compositie van het geheel afbreuk. Do onderhavige kwesties hadden beter in een brochure of artikel aan de orde gesteld kunnen worden dan in een bijdrage over het humanisme, dat theoretisch bestreden wordt. Bij prof. van Euler ging het om een praktisch politiek compromis in een democratie van staatsburgers met dezelfde rechten. De schrijver gaat zelf op dit praktisch probleem niet in. Ook de kwestie in hoeverre de bijbelse beseffen en de evangelische tendensen in het humanisme bij alle afsnijding van de wortel der openbaring toch nog doorwerken blijft onaangeroerd.
Digibron: Gepubliceerd op: U., H. J
Zie voor verdere TOELICHTING ook de INHOUDSOPGAVE van het boek !
| Auteur: | [onder redaktie van Prof. Dr. S.U. Zuidema]. |
| ISBNr: | – – geen – – |
