Opvoeden, een spannende zaak : een analyse van het pedagogisch spanningsveld tussen een theologisch mensbeeld en de geseculariseerde samenleving – H.D. Keus-Jonker & G. van Soest Bestseller

Beschrijving

Een analyse van het pedagogisch spanningsveld tussen een theologisch mensbeeld en de geseculariseerde samenleving

(Een reformatorische visie op de christelijke opvoeding)

Spanning is op zich al een gegeven bij pedagogisch handelen, dat omgaan betekent met jonge mensen, waaraan nu eenmaal meer te verknoeien is dan aan een stoffelijk produkt. Zo gezien is opvoeden altijd al een spannende zaak geweest.

Maar het boek heeft, blijkens de ondertitel, toch vooral een andere spanningsdimensie. Enerzijds wil de christen-opvoeder opvoeden vanuit een theologisch mensbeeld. Anderzijds moet hij of zij door de opvoeding voorbereiden op het leven in onze huidige, geseculariseerde maatschappij.

Dat is het thema van het boek: „Een analyse van het pedagogisch spanningsveld tussen een theologisch mensbeeld en een geseculariseerde samenleving”. Naar dit thema moet deze studie ook beoordeeld worden en niet als een afzonderlijke antropologische studie, een diepgravende maatschappelijke analyse, of als een pedagogisch handboek.

In hoofdstuk I komt de theologische antropologie aan boa. Via een korte historische lijn komen de beide schrijvers uit op het beeld Gods als wezenlijk uitgangspunt voor de visie op de mens. Daarbij blijven zondeval en verlossing niet onbesproken. Het betoog loopt uit op „de blijvende geschapen structuur”,

In hoofdstuk 2 komen – traditionele en moderne – theologische en sociale verklaringen van het secularisatieproces aan de orde. Vooral de werken van Acquaviva en Kruyt dienen om vulling te geven aan het beeld van onze geseculariseerde maatschappij, waarbinnen ook de gereformeerde gezindte haar plaats krijgt toebedeeld.

Na de theoretische analyse van de -tide polen in het spanningsveld, krijgt in hoofdstuk 3 de praktijk van de opvoeding binnen die spanningsverhouding alle aandacht. In hoofdstuk 4, ten slotte, worden de belangrijkste opvoedingsmilieus voor de gereformeerde gezindte behandeld: het gezin, de school en de kerk.

Verduidelijkt?
De eerste vraag, die na lezing overblijft, is: Komt het thema van het boek voldoende uit de verf? Zijn de schrijvers geslaagd in hun opzet het spanningsveld tussen een theologisch mensbeeld, van waaruit moet worden opgevoed en een geseculariseerde maatschappij, waarin opgevoed moet worden, te verduidelijken?

Er kan zeker gesteld worden – en daarvoor verdienen zij onze waardering – dat de schrijvers op dit wezenlijke punt veel lezenswaardigs bieden. Ook waarschuwen zij voor het gevaar dat we dit spanningsveld proberen op te heffen, of door aanpassing, of door ontkenning, of door een terugtrekken in het isolement.

Ik onderschrijf de noodzaak deze spanningsverhouding onder ogen te zien. Naar mijn overtuiging is deze spanning zelfs nog te weinig merkbaar ik dit bock. Het antithetisch karakter van een theologisch mensbeeld en een God-loze maatschappij is niet altijd even duidelijk. Daarbij zijn ook de beide polen wel eens wat vlak verwoord.

Zo valt me op dat de opvoeding (bijna) uitsluitend wordt gebaseerd op de algemene genade, een meer neocalvinistische dan calvinistische gedachte. Dit is een te smalle basis voor een christelijke opvoeding, die – anders dan een algemeen-zedelijke opvoeding – toch vooral een godsdienstige basis heeft!

Verbond en doop
Waarom wordt er gezwegen over zaken als verbond en doop, die van grote betekenis zijn voor een echt christelijke opvoeding? En wat zegt meer: „De keuzemogelijkheid wordt harde realiteit, de mens heeft het onderscheid tussen goed en kwaadleren kennen, maar weet tegelijkertijd niet meer wat het goede is”, of „De mens is onbekwaam tot enig goed en geneigd tot alle kwaad”?

Het zou onjuist zijn deze bespreking in mineur te eindigen. Daarvoor biedt het boek te veel waardevolle stof ter overdenking. De eerste twee hoofdstukken zijn meer theoretisch van karakter en vragen wel enige voorkennis. De laatste twee hoofdstukken gaan in op de praktijk van de opvoeding in onze tijd en zijn gemakkelijk leesbaar. Ter kritische lezing en bezinning graag aanbevolen.

Serie/reeks: Vijverberg-serie: 2

Zie voor verdere TOELICHTING ook de ACHTERZIJDE van het boek !